Những lần về quê, tôi thường rủ bạn bè đi xuồng tìm câu cá tra bần về làm bữa tiệc họp mặt. Loài cá này thích ăn quả bần, quả ổi chín rụng nên địa điểm mà chúng tôi tìm đến là mép sông, nơi dẫn ra con sông cái, rồi cắm chốt ngay những gốc bần to và thả câu. Do tập tính ăn quả nói trên nên thịt của loại cá này rất ngọt, chắc, béo vô cùng. Dù vậy chúng cũng thích mồi là tôm, trùng, gián.
Biết cá tra bần hay quanh quẩn ở mấy cây bần nên chúng tôi quăng câu xuống nơi có nhiều trái bần chín rụng nổi lềnh bềnh trên mặt nước bị cắn dở. Trong thời gian chờ đợi cá cắn câu thì vài anh bạn trong nhóm leo lên cây bần hái quả chín xuống chấm muối ăn chơi. Độ 15 phút sau, dây câu bắt đầu căng, dường như có cái gì bên dưới nước lôi kéo… Thằng bạn giật một phát mạnh, một chú cá tra bần to tướng bay lên không trung rồi rớt xuống, giãy giụa, nằm gọn lỏn trong lòng xuồng. Không lâu sau, một người bạn khác thu hoạch được chú cá nhỏ hơn đôi chút…
Cá tra bần thuộc họ cá da trơn (còn gọi là cá dứa), khi trưởng thành có thể nặng 15-20 kg. Chúng rất khoái ăn bần nên mới có cái tên gọi “nghèo nàn” đến thế. Loài cá này được bắt trong môi trường tự nhiên nên thịt ngon, ít mỡ, lại không tanh như loài cá tra khác nên được các bà nội trợ ưa thích trong việc chế biến thức ăn. Ngoài nướng, nấu canh chua, chiên thì cá này kho là ngon đáo để, nhất là kho với quế. Cá tra bần kho quế là món ngon ở quê tôi, vùng đất miền Tây sông nước ngập tràn phù sa.
Câu cá tra bần đơn giản chỉ vậy thôi, nhưng cái thú là khung cảnh sông nước mát rười rượi, tiếng cá quẫy đớp quả bần đâu đó, sự hồi hộp trông chúng đổi gu ăn từ chay (quả bần, ổi chín rụng) sang mặn là tôm, trùng, gián. Và trên hết, đó là dịp để bạn bè xa nhau lâu có dịp họp mặt ôn những chuyện xưa kể những chuyện hiện tại hay chia sẻ cùng nhau những dự tính tương lai.
Khoảng từ tháng 10 đến tháng chạp Âm lịch, khi trái bần rụng cũng là lúc từng đàn cá tra bần (cá dứa) từ Campuchia kéo nhau về những dòng sông đục ngầu phù sa ở Tây Nam Bộ tìm mồi. Hiện nay, cá tra bần thuần rất hiếm trên thị trường, thường chỉ thấy ở các chợ thôn quê, lẻ tẻ một vài con khi người ta câu được rồi đem bán, hoặc cá tra bần lai nuôi. Cá tra bần thuần hiện chủ yếu được bán ở dạng khô (khô cá dứa) được nhập từ Campuchia sang. Loại này được bán nhiều tại vương quốc khô mắm Châu Đốc (An Giang). Giá một ký khô dứa từ 300.000-500.000 đồng tùy kích cỡ. Tuy nhiên, các bạn cần biết cách kiểm tra để tránh bị nhầm với các loại cá tra khác.
Đặng Trung Thành
