HOÀNG XUÂN PHƯƠNG -
Sử dụng hình ảnh và đồ họa trên mạng không chỉ là một thói quen mà trong nhiều trường hợp là nhu cầu để thực hiện các bài viết, các ấn phẩm, các công trình nghiên cứu... Tuy nhiên, mỗi một nội dung số đó bao gồm những bức hình, ảnh động, video clip hay các đồ họa đều hàm chứa một bản quyền buộc người sử dụng phải tuân thủ các điều kiện.
Các bước tra cứu quyền sử dụng.
Trên môi trường Internet, phần lớn hình ảnh và đồ họa đều được đặt dưới chế độ “public domain” và như thế có nghĩa là người dùng không phải xin phép. Tại Mỹ cũng như các nước châu Âu, khi một bức ảnh được chụp và đưa lên mạng thì mặc nhiên người chụp hay người tạo ra nội dung đồ họa có sở hữu bản quyền (gọi là copyright). Bản thân những người đưa tác phẩm của mình lên nội dung số trên Facebook, Flickr, Instagram, Snapchat, VKontakte và các mạng xã hội khác cũng có loại bản quyền này, trừ khi tác giả đặt tác phẩm dưới chế độ “public domain”.
Theo thông tin trên trang http://journalistsresource.org, nhiều tác giả nội dung số lại muốn chia sẻ tác phẩm của mình cho những người khác sử dụng, thậm chí sửa đổi thêm thắt ít nhiều, trong khi vẫn giữ bản quyền ban đầu, tạo thành một loại nội dung số gọi là Creative Commons, viết tắt là CC. Các CC có đến sáu mức nhượng quyền gồm cho phép tự do sử dụng, điều chỉnh, thậm chí đem bán (BY); cho phép điều chỉnh (BY-SA); chỉ cho phép dùng (BY-ND); cho phép điều chỉnh nhưng phải xin phép tác giả và không được dùng vào mục đích thương mại (BY-NC); không được dùng vào mục đích thương mại (BY-NC-SA và BY-NC-ND).
Google Images là nguồn tìm kiếm hình ảnh lớn nhất hiện nay, lẽ dĩ nhiên phần lớn những nội dung số trên đó được phép sử dụng tự do hoặc sử dụng có điều kiện, nhưng không ít tác phẩm được bảo hộ bản quyền. Vì thế trước khi muốn sử dụng một bức ảnh hay các nội dung số tương tự, người dùng cần tra cứu các điều kiện liên quan ngay trên trang mạng. Có nhiều cách để tìm kiếm và kiểm tra điều kiện sử dụng. Thí dụ thấy một bức hình ăn ý trên Google Images, nhấp phải lên ảnh, chọn Search Google for Images, bức hình xuất hiện trên góc trái trang tìm kiếm mới với chủ đề liên quan, nhấp vào nút máy ảnh sẽ hiện ra một khoảng trống, kéo hình trên góc vào khoảng trống và một thanh thao tác xuất hiện, nhấp vào “quyền sử dụng” để chọn hoặc theo dõi.
Trong các nguồn “public domain” khác phải kể đến nhiều tác phẩm trong bộ sưu tập đồ sộ iStockPhoto của hãng Getty tuy rằng một số ảnh đòi hỏi phải được cấp phép sử dụng. Trong các mạng chia sẻ hình ảnh như Flickr, các tác giả của nội dung số có thể chọn các hình thức nhượng quyền sử dụng khác nhau. Nhưng trường hợp họ không ghi gì về điều kiện sử dụng thì hãy coi đó là những tác phẩm giữ bản quyền, không nên dùng tới nhất là khi đưa vào các ấn phẩm.
